Nhìn lại gần 10 năm NETSCO nghiên cứu thị trường, thử nghiệm canh tác và xây dựng nông trường chuối Cavendish quy mô lớn tại Minh Lập, Bình Phước — hành trình từ những container xuất khẩu đầu tiên năm 2016 đến 250 héc-ta đang vận hành theo tiêu chuẩn xuất khẩu Hàn Quốc, Nhật Bản và EU hôm nay.
Năm 2016, thị trường chuối Cavendish xuất khẩu từ Việt Nam đang ở giai đoạn sơ khai nhưng đầy tiềm năng. Trung Quốc — thị trường nhập khẩu chuối lớn nhất châu Á — đang tăng mạnh nhu cầu nhập khẩu chuối chất lượng cao từ các nước Đông Nam Á để bù đắp thiếu hụt nguồn cung nội địa. Giá chuối Cavendish xuất khẩu ở mức hấp dẫn, biên lợi nhuận tốt và rào cản kỹ thuật tại thời điểm đó còn tương đối thấp so với các thị trường khó tính hơn như Nhật Bản hay Hàn Quốc.
NETSCO bắt đầu tiếp cận lĩnh vực này không phải bằng cách trồng ngay mà bằng cách nhận xuất khẩu ủy thác — thu mua chuối từ các vùng trồng trong nước, đóng gói và xuất sang Trung Quốc. Đây là bước đi thông minh: thay vì đổ vốn vào canh tác khi chưa hiểu rõ thị trường, công ty dùng chính hoạt động xuất khẩu như một phòng thí nghiệm thực địa để học hỏi từng khâu — từ yêu cầu phân loại, tiêu chuẩn đóng gói, quy trình kiểm dịch thực vật đến thị hiếu và phản hồi của nhà nhập khẩu đầu chuỗi.
Qua từng lô hàng xuất đi, đội ngũ NETSCO tích lũy dần hiểu biết thực tế về những gì thị trường thực sự cần: kích thước quả đồng đều, độ đường đạt ngưỡng tối thiểu, quy trình bảo quản lạnh nghiêm ngặt và quan trọng nhất — nguồn cung phải ổn định, không bị đứt gãy theo mùa vụ. Đây chính là hạn chế lớn nhất của mô hình thu mua ủy thác: chất lượng và sản lượng phụ thuộc vào nhiều nhà vườn khác nhau, không thể kiểm soát đồng đều từ gốc.
Nhận thức này dẫn đến một quyết định quan trọng: NETSCO cần tự trồng.
Thay vì nhảy thẳng vào quy mô lớn, NETSCO chọn con đường thận trọng hơn — hợp tác với một số công ty nông nghiệp địa phương tại huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương để triển khai mô hình trồng thử nghiệm trên diện tích khoảng 60 héc-ta.
Phú Giáo được chọn vì một số lý do thực tế: khoảng cách gần với các cảng xuất khẩu phía Nam, hạ tầng giao thông tương đối thuận tiện và quan trọng là có sẵn đối tác địa phương am hiểu thổ nhưỡng khu vực, giúp rút ngắn thời gian làm quen với điều kiện canh tác tại chỗ.
Mô hình hợp tác co-op trong giai đoạn này cho phép NETSCO chia sẻ rủi ro vốn đầu tư ban đầu trong khi vẫn kiểm soát được quy trình kỹ thuật và tiêu chuẩn chất lượng đầu ra. Đội kỹ thuật của công ty trực tiếp tham gia từ khâu chọn giống, quy hoạch luống trồng, quy trình bón phân đến kiểm soát sâu bệnh — mục tiêu không chỉ là thu hoạch mà là xây dựng bộ quy trình kỹ thuật chuẩn có thể nhân rộng sau này.
60 héc-ta thử nghiệm tại Phú Giáo mang lại dữ liệu thực địa vô giá: năng suất thực tế theo từng lô đất, tỷ lệ quả đạt chuẩn xuất khẩu, chi phí canh tác thực tế và những vấn đề phát sinh trong quản lý vườn quy mô lớn mà không sách giáo khoa nào có thể dạy được. Những bài học từ giai đoạn này trở thành nền tảng kỹ thuật cho quyết định mở rộng quy mô trong bước tiếp theo.
Song song với giai đoạn thử nghiệm tại Phú Giáo, NETSCO tiến hành khảo sát mở rộng địa bàn để tìm kiếm vị trí phù hợp cho dự án quy mô lớn. Yêu cầu đặt ra khắt khe hơn nhiều so với giai đoạn thử nghiệm: diện tích liền vùng đủ lớn để canh tác tập trung, thổ nhưỡng phù hợp với chuối Cavendish, nguồn nước tưới đảm bảo quanh năm, hạ tầng giao thông đủ để vận chuyển container và quỹ đất có thể thuê dài hạn với điều kiện pháp lý rõ ràng.
Đội khảo sát của NETSCO đã đánh giá nhiều khu vực khác nhau tại các tỉnh Đông Nam Bộ và Tây Nguyên trong suốt năm 2018. Quá trình này không ít lần gặp trở ngại: nhiều vùng đất tiềm năng vướng quy hoạch, một số khu vực có thổ nhưỡng tốt nhưng thiếu nước tưới vào mùa khô, nơi khác lại có vấn đề về tiếp cận đường vận chuyển container.
Sau nhiều vòng đàm phán và đánh giá kỹ thuật, xã Minh Lập thuộc huyện Chơn Thành, tỉnh Bình Phước — nay là xã Nha Bích, thuộc địa giới hành chính mới sau nhiều lần điều chỉnh địa phương của Việt Nam — nổi lên là lựa chọn tối ưu. Vùng đất này hội tụ đủ các yếu tố cần thiết: đất đỏ bazan tơi xốp có độ pH phù hợp, nguồn nước ngầm ổn định, địa hình tương đối bằng phẳng thuận lợi cho cơ giới hóa và vị trí nằm trên trục giao thông kết nối xuống cảng Cát Lái và cảng Phú Mỹ — hai cảng xuất khẩu chính của khu vực phía Nam.
Năm 2019, NETSCO chính thức ký kết và bắt đầu triển khai dự án trồng mới quy mô lớn tại Minh Lập với diện tích 250 héc-ta.
Triển khai 250 héc-ta canh tác tập trung là bài toán hoàn toàn khác về độ phức tạp so với 60 héc-ta thử nghiệm trước đó. Giai đoạn đầu đòi hỏi đầu tư đồng thời trên nhiều mặt trận: san ủi và cải tạo mặt bằng, xây dựng hệ thống tưới nhỏ giọt phủ khắp diện tích, quy hoạch đường nội vườn cho xe tải container ra vào, xây dựng nhà đóng gói (pack house) đạt tiêu chuẩn vệ sinh xuất khẩu và tuyển dụng, đào tạo đội ngũ công nhân kỹ thuật tại chỗ.
Giống chuối được lựa chọn là S126 — giống Cavendish kháng bệnh Panama Disease do nấm Fusarium Tropical Race 4 gây ra, một trong những mối đe dọa lớn nhất với ngành chuối toàn cầu. Quyết định chọn S126 từ đầu phản ánh tầm nhìn dài hạn của NETSCO: đầu tư vào giống kháng bệnh có chi phí ban đầu cao hơn nhưng bảo vệ toàn bộ khoản đầu tư trước rủi ro dịch bệnh có thể xóa sổ cả vườn cây chỉ trong một mùa vụ.
Năm 2020 và 2021, dự án phải vượt qua thách thức không nhỏ từ đại dịch COVID-19 — đặc biệt trong giai đoạn giãn cách xã hội nghiêm ngặt tại Bình Phước khiến việc huy động nhân công và vận chuyển vật tư gặp nhiều gián đoạn. Tuy nhiên đội ngũ quản lý nông trường đã linh hoạt điều chỉnh kế hoạch, ưu tiên bảo vệ vườn cây non và duy trì hệ thống tưới tiêu trong suốt giai đoạn khó khăn nhất.
Những lô chuối thương phẩm đầu tiên từ nông trường Minh Lập được thu hoạch và đưa vào xuất khẩu khi vườn cây đủ tuổi — mở ra giai đoạn vận hành thực sự của dự án sau nhiều năm đầu tư và chờ đợi.
Quy trình từ thu hoạch đến đóng container tại nông trường Minh Lập được xây dựng theo tiêu chuẩn xuất khẩu nghiêm ngặt. Chuối được thu hoạch đúng độ tuổi sinh lý — thường từ 11 đến 13 tuần sau khi trổ buồng. Sau khi cắt buồng, chuối được chuyển ngay về pack house để tách nải, phân loại, rửa sạch và đóng thùng carton 13 kg trong thời gian ngắn nhất có thể — tối thiểu hóa thời gian chuối tiếp xúc với nhiệt độ môi trường bên ngoài trước khi vào container lạnh.
Mỗi thùng carton được dán nhãn truy xuất nguồn gốc đầy đủ theo yêu cầu của từng thị trường xuất khẩu. Container lạnh 40ft được duy trì ở 13–14°C — dải nhiệt độ tối ưu để bảo quản chuối xanh trong suốt hành trình vận chuyển đường biển dài ngày đến Trung Quốc, Trung Đông hay xa hơn.
Chứng nhận VietGAP được duy trì trên toàn bộ 250 héc-ta — không chỉ là yêu cầu của thị trường mà là cam kết về tính minh bạch và trách nhiệm trong từng khâu của chuỗi sản xuất.
Nếu thị trường Trung Quốc và Trung Đông là nơi NETSCO xây dựng nền tảng xuất khẩu, thì Hàn Quốc, Nhật Bản và EU là đích nhắm tiếp theo — những thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn chất lượng cao hơn đáng kể và không có chỗ cho những lô hàng không nhất quán.
Để đáp ứng yêu cầu của các thị trường này, NETSCO đang liên tục đổi mới công nghệ trên toàn chuỗi sản xuất. Hệ thống tưới nhỏ giọt được nâng cấp để kiểm soát chính xác lượng nước và phân bón theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây, giúp tối ưu hóa độ đường và kích thước quả đồng đều hơn. Quy trình kiểm soát sau thu hoạch được tăng cường với thiết bị phân loại kích thước tự động và hệ thống ghi nhận dữ liệu từng lô hàng phục vụ truy xuất nguồn gốc điện tử.
Thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc đặc biệt khắt khe về ngoại quan quả — không chấp nhận vết trầy xước, đốm đen hay kích thước lệch chuẩn. Điều này buộc NETSCO phải nâng cao kỹ năng thu hoạch và xử lý của đội công nhân, đồng thời cải tiến vật liệu đóng gói bảo vệ quả trong quá trình vận chuyển. Với thị trường EU, yêu cầu về giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRL) còn chặt chẽ hơn nhiều so với các thị trường châu Á — đây là động lực để NETSCO đẩy mạnh hơn nữa hướng canh tác hữu cơ và giảm thiểu hóa chất đầu vào.
Nông trường chuối Cavendish tại Minh Lập — Nha Bích hôm nay là minh chứng rõ ràng nhất cho triết lý kinh doanh của NETSCO: hiểu thị trường trước, thử nghiệm kỹ trước khi mở rộng và không bao giờ đánh đổi chất lượng để lấy sản lượng.
Từ những container xuất khẩu ủy thác đầu tiên năm 2016, qua 60 héc-ta thử nghiệm tại Phú Giáo, đến 250 héc-ta đang vận hành tại Minh Lập — mỗi bước đi đều có cơ sở từ dữ liệu thực địa và kinh nghiệm tích lũy của người đi trước. Không có bước nào là may rủi.
Trong những năm tới, định hướng phát triển của nông trường tập trung vào hai trục chính: nâng cao liên tục chất lượng sản phẩm để đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của các thị trường Hàn Quốc, Nhật Bản và EU, đồng thời duy trì tính ổn định nguồn cung — yếu tố mà các nhà nhập khẩu quốc tế coi trọng không kém gì chất lượng từng lô hàng.
Với nền tảng kỹ thuật, quy trình và đội ngũ đã được xây dựng qua gần một thập kỷ, nông trường Minh Lập đang ở vị trí tốt để trở thành một trong những vùng sản xuất chuối Cavendish xuất khẩu tiêu chuẩn cao hàng đầu của Việt Nam.
 |  |
 |  |
 |  |
